Kto kontroluje w Hiszpanii
Ten poradnik dotyczy Hiszpanii, czyli sytuacji, w której odprawiasz towar w hiszpańskim porcie albo wprowadzasz go do obrotu w Hiszpanii. Organy i przepisy krajowe w Polsce mogą wyglądać inaczej. Na szczeblu państwowym właściwym organem jest Dyrekcja Generalna ds. Różnorodności Biologicznej, Lasów i Pustynnienia (Dirección General de Biodiversidad, Bosques y Desertificación) w MITECO. Każda wspólnota autonomiczna wyznaczyła ponadto własny organ do kontroli na swoim terytorium, a MITECO publikuje ich listę. Na granicy urząd celny sprawdza, czy zgłoszenie zawiera numer referencyjny ważnego DDS, i współpracuje z właściwymi organami.
W czerwcu 2025 hiszpańska Rada Ministrów przyjęła w pierwszym czytaniu projekt ustawy (anteproyecto de ley) wdrażającej EUDR w Hiszpanii. Tworzy on Biuro ds. Przeciwdziałania Wylesianiu związanemu z Handlem jako organ państwowy, komisję państwową z udziałem wspólnot autonomicznych i państwowe repozytorium informacji, zmienia ustawę o lasach (Ley de Montes) i uchyla dekret królewski Real Decreto 1088/2015 o legalnym drewnie. Dopóki ustawa nie zostanie opublikowana w hiszpańskim dzienniku urzędowym (BOE), MITECO wskazuje jako przepisy mające zastosowanie ustawę o lasach Ley 43/2003 de Montes i ustawę organiczną o zwalczaniu przemytu Ley Orgánica 12/1995 de Represión del Contrabando.
Jakie kary przewiduje rozporządzenie
Artykuł 25 pozostawia szczegółowe zasady każdemu państwu, ale określa, co muszą one obejmować co najmniej:
- Kary pieniężne proporcjonalne do szkody w środowisku i wartości towaru, z górną granicą wynoszącą co najmniej 4% całkowitego rocznego obrotu firmy w UE w poprzednim roku obrotowym, podwyższaną w razie potrzeby tak, aby przewyższała uzyskaną korzyść.
- Konfiskata produktów, których dotyczy naruszenie.
- Konfiskata przychodów uzyskanych z tych produktów.
- Czasowe wykluczenie, maksymalnie na 12 miesięcy, z zamówień publicznych i finansowania publicznego.
- Czasowy zakaz wprowadzania do obrotu lub wywozu produktów z załącznika I w przypadku poważnego lub powtarzającego się naruszenia.
- Zakaz stosowania uproszczonej należytej staranności.
4% to nie stała kara ani minimum za każde naruszenie. To minimalny pułap, jaki hiszpańska ustawa musi przewidzieć dla najpoważniejszych przypadków. Wysokość kary za poszczególne naruszenia określi ustawa krajowa.
Jak wyglądają kontrole
Każdy organ ma roczny plan obejmujący co najmniej 3% podmiotów w przypadku każdego towaru i 9%, gdy produkt pochodzi z krajów wysokiego ryzyka (art. 16). Kontrole obejmują system należytej staranności, dokumentację i DDS, a mogą też obejmować sprawdzenie na miejscu, zdjęcia satelitarne lub badania laboratoryjne (art. 18).
Jeśli organy znajdą przesłanki naruszenia, mogą od razu zastosować środki tymczasowe, na przykład zatrzymać towar (art. 17). Jeśli naruszenie się potwierdzi, mogą zażądać działań naprawczych: wycofania produktu z rynku, odzyskania go od klientów albo przekazania go na cele charytatywne lub zniszczenia (art. 24).
Każda osoba lub organizacja może złożyć do organu uzasadnione zgłoszenie dotyczące podmiotu (art. 31). Organizacja pozarządowa lub konkurent ze zdjęciami satelitarnymi działki wylesionej w 2022 roku to realne źródło kontroli.
Czym ryzykujesz w praktyce
Zanim pojawi się kara, pierwszą odczuwalną konsekwencją jest odprawa celna: bez numeru referencyjnego DDS nie ma odprawy, a kontener czeka w porcie i nalicza opłaty za składowanie. Jeśli DDS istnieje, ale budzi wątpliwości, towar może zostać zatrzymany na czas sprawdzenia.
Potem przychodzą konfiskata i wycofanie z rynku. Wycofanie partii kawy, która została już upalona i rozesłana do kawiarni, kosztuje znacznie więcej niż sama kawa. A wykluczenie z zamówień publicznych jest dotkliwe w branżach sprzedających administracji, takich jak meble czy papier.
Jak ograniczyć ryzyko
Podczas kontroli najlepiej chroni Cię możliwość pokazania, jak doszedłeś do wniosku, że ryzyko jest znikome:
- Przechowuj przez 5 lat wszystkie informacje o każdej dostawie: dostawców, działki, zdjęcia, dokumenty potwierdzające legalność i ocenę ryzyka.
- Przeglądaj system należytej staranności co najmniej raz w roku i dokumentuj ten przegląd.
- Jeśli dostawca nie może przekazać pełnej geolokalizacji, nie składaj DDS. Opóźniona dostawa kosztuje mniej niż fałszywe DDS.
- Sprawdzaj działki pod kątem daty granicznej przed zakupem, a nie po przyjęciu kontenera. Jak to zrobić, wyjaśnia poradnik o geolokalizacji.
Najczęściej zadawane pytania
- A jeśli dostawca przekazał mi fałszywe dane?
- Wobec organu odpowiedzialność nadal ponosi podmiot. Możesz pokazać, co zrobiłeś, żeby te dane sprawdzić: o co prosiłeś, co porównałeś ze zdjęciami i dlaczego uznałeś ryzyko za znikome. Dlatego warto dokumentować każdą decyzję na bieżąco.
- Czy w Hiszpanii są już określone wysokości kar?
- Rozporządzenie określa minimalną górną granicę (co najmniej 4% obrotu w UE). Konkretne kwoty za poszczególne naruszenia określi hiszpańska ustawa wdrażająca, nad którą prace trwały po projekcie z czerwca 2025.
- Kto odpowiada, jeśli DDS złożył mój spedytor?
- Ty. Upoważniony przedstawiciel składa oświadczenie w Twoim imieniu, ale odpowiedzialność za zgodność z przepisami nadal spoczywa na podmiocie (art. 6). Więcej w poradniku dla spedytorów.
- Czy kontrolowani są też ci, którzy tylko odsprzedają?
- Tak. Podmioty na dalszym etapie łańcucha dostaw i handlowcy muszą być w stanie przedstawić numery referencyjne DDS tego, co kupują i sprzedają, a ci, którzy nie są MŚP, muszą być zarejestrowani.