Wat is de risicobeoordeling van de EUDR?
Het is de tweede stap van de zorgvuldigheid, na het verzamelen van de informatie van artikel 9. De marktdeelnemer controleert en analyseert die informatie en beslist of er een risico is dat het product niet voldoet: dat het afkomstig is van grond die na 31 december 2020 is ontbost of dat het niet legaal is geproduceerd. Hij mag het alleen in de handel brengen of uitvoeren als het risico nul of verwaarloosbaar is (art. 10.1).
Verwaarloosbaar risico heeft een eigen definitie (art. 2.26): na een volledige beoordeling van de productspecifieke en de algemene informatie, en na risicobeperking als dat nodig was, geeft het product geen reden tot bezorgdheid. Dat is geen gevoel: het moet met gegevens te onderbouwen zijn. Risicobeoordelingen worden gedocumenteerd, minstens eens per jaar herzien en op verzoek aan de bevoegde autoriteit getoond (art. 10.4).
Landen met laag, standaard en hoog risico
De Commissie deelt landen in drie niveaus in (art. 29). De geldende lijst staat in Uitvoeringsverordening (EU) 2025/1093, van kracht sinds 26 mei 2025. Ze deelt hele landen in, geen regio’s. Landen die niet in de bijlage staan, hebben een standaardrisico (art. 1.2).
| Risico | Wat het betekent voor de marktdeelnemer | Voorbeeldlanden |
|---|---|---|
| Laag | Vereenvoudigde zorgvuldigheid (art. 13): informatie van art. 9 en DDS, zonder volledige beoordeling of beperking. Controles bij minstens 1 % van de marktdeelnemers. | Nederland, Spanje en de rest van de EU, Verenigde Staten, China, India, Vietnam, Ghana, Papoea-Nieuw-Guinea, Uruguay |
| Standaard | Volledige zorgvuldigheid: beoordelen (art. 10) en zo nodig beperken (art. 11). Controles bij minstens 3 %. | Brazilië, Indonesië, Ivoorkust, Colombia, Maleisië, Peru, Ecuador, Kameroen, Honduras |
| Hoog | Volledige zorgvuldigheid. Controles bij minstens 9 % van de marktdeelnemers en 9 % van de hoeveelheid. | Belarus, Rusland, Myanmar, Noord-Korea |
Het land van productie telt, niet het land van verscheping. Een voorbeeld met cacao: Ghana heeft een laag risico en Ivoorkust een standaardrisico, dus Ivoriaanse cacao die via een Ghanese haven wordt verscheept, blijft standaardrisico. Artikel 13.3 vraagt de autoriteiten juist in die gevallen op te treden. De lijst kan worden herzien (art. 29.2): controleer haar op EUR-Lex voor elk seizoen.
Welke criteria van artikel 10, lid 2, je documenteert
De beoordeling moet in het bijzonder rekening houden met deze criteria. Ze wegen niet bij elke zending even zwaar, maar het loont om per criterium vast te leggen wat je hebt bekeken:
- Land: het risiconiveau volgens artikel 29, de aanwezigheid van bossen en de mate van ontbossing of bosdegradatie (punten a, b en f).
- Inheemse volken: hun aanwezigheid, overleg en samenwerking te goeder trouw met hen en eventuele gemotiveerde claims op de grond (punten c, d en e).
- Kwaliteit van de informatie: bron, betrouwbaarheid en geldigheid van de gegevens van artikel 9, te beginnen met de geolocatie van de percelen (punt g).
- Context: corruptie, vervalsing van documenten, gebrekkige rechtshandhaving, mensenrechtenschendingen, gewapende conflicten of sancties van de VN of de EU (punt h).
- Toeleveringsketen: de complexiteit, het verwerkingsstadium, hoe moeilijk het is het product aan het perceel te koppelen en het risico op omzeiling of vermenging met producten van onbekende oorsprong (punten i en j).
- Externe signalen: conclusies van deskundigengroepen van de Commissie, onderbouwde zorgen van derden, eerdere niet-naleving in de keten en alle andere informatie die op een risico wijst (punten k, l en m).
- Aanvullende informatie, bijvoorbeeld uit certificerings- of verificatiesystemen van derden, mits die voldoet aan de eisen van artikel 9 (punt n).
Artikel 10.4 eist dat je kunt aantonen hoe deze criteria op de verzamelde informatie zijn toegepast en hoe je tot het risiconiveau bent gekomen. Een certificaat helpt, maar vervangt de beoordeling niet.
Hoe je een niet-verwaarloosbaar risico beperkt
Geeft de beoordeling geen nul of verwaarloosbaar risico, dan neemt de marktdeelnemer maatregelen voordat hij in de handel brengt, tot dat wel zo is (art. 11.1): aanvullende informatie, gegevens of documenten opvragen; onafhankelijke onderzoeken of audits uitvoeren; of andere maatregelen rond de informatie van artikel 9. Hij kan ook zijn leveranciers ondersteunen, vooral kleine boeren. In de praktijk:
- Eigendomsbewijzen, kapvergunningen of licenties opvragen die de legaliteit aantonen.
- Een onafhankelijke audit of een bezoek aan twijfelachtige bedrijven laten uitvoeren.
- Elk perceel met satellietbeelden vergelijken ten opzichte van de peildatum. De satellietcontrole van Sourevo legt het perceel naast de EU-boskaart van 2020, het jaarlijkse verlies aan boomkroonbedekking van de University of Maryland en de waarschuwingen van Global Forest Watch. Verlies is een signaal om na te kijken, geen bewijs van ontbossing: in plantages die in 2020 al bestonden, telt ook de oogst als verlies.
- Percelen die onduidelijk blijven uit de partij halen, of van leverancier wisselen.
Daarnaast heeft de marktdeelnemer beleid, controles en procedures voor risicobeheer nodig (art. 11.2); als hij geen kmo is, met een nalevingsfunctionaris op directieniveau en een onafhankelijke audit van die procedures. Beslissingen over risicobeperking worden gedocumenteerd en minstens eens per jaar herzien (art. 11.3). Daalt het risico niet tot verwaarloosbaar, dan mag het product niet in de handel worden gebracht of uitgevoerd.
Vereenvoudigde zorgvuldigheid voor landen met laag risico
Zijn alle grondstoffen en producten geproduceerd in landen met een laag risico, dan hoeft de marktdeelnemer artikel 10 en 11 niet na te leven (art. 13.1). Wat hij wel blijft doen: alle informatie van artikel 9 verzamelen, geolocatie inbegrepen, de DDS indienen en de complexiteit van de keten en het risico op omzeiling of vermenging met producten uit landen met standaard of hoog risico beoordelen. De documenten die aantonen dat dat vermengingsrisico verwaarloosbaar is, toont hij op verzoek aan de autoriteit.
De vereenvoudiging vervalt zodra er informatie opduikt die op een risico wijst, bijvoorbeeld een onderbouwde zorg van een derde: dan gelden artikel 10 en 11 volledig en moet de bevoegde autoriteit meteen worden ingelicht (art. 13.2).
Verwaarloosbaar risico vastleggen en 5 jaar bewaren
Leg voor elke DDS in de beoordeling vast: de conclusie (meteen verwaarloosbaar, of verwaarloosbaar na beperking), de bekeken criteria, het gebruikte bewijs met datum, de genomen beperkende maatregelen, en wie wanneer besliste. Die documentatie wordt minstens vijf jaar bewaard (art. 12.5), net als de registratie van elke DDS vanaf de indiening (art. 4.3).
De beoordeling gaat niet naar TRACES: de DDS bevat alleen de verklaring dat de zorgvuldigheid is betracht en het risico nul of verwaarloosbaar is. Wat in de DDS staat en wat je apart bewaart, lees je in wat een geldige DDS nodig heeft. In Sourevo kun je een DDS pas indienen als de conclusie over het risico en de motivering zijn vastgelegd; bij indiening wordt die bevroren in het dossier, samen met het satellietresultaat van elk perceel en de gebruikte documenten.
Wat verandert er als het land een hoog risico heeft?
Er is geen vereenvoudigde zorgvuldigheid en het landenniveau weegt in je nadeel in de beoordeling (art. 10.2.a). Het meest zichtbaar zijn de controles: elke lidstaat moet jaarlijks minstens 9 % van de marktdeelnemers controleren die producten uit die landen in de handel brengen, en 9 % van de hoeveelheid van elk product, tegenover 3 % bij standaardrisico en 1 % bij laag risico (art. 16.8 tot en met 16.10). Sinds de herziening van 2025 tellen daarin ook downstreammarktdeelnemers en handelaren mee die geen kmo zijn, en de percentages gelden per grondstof.
Wie in Spanje controleert en welke sancties er gelden: zie EUDR-sancties in Spanje.
Veelgestelde vragen
- Is Nederland een land met laag risico onder de EUDR?
- Ja. Alle lidstaten staan op de lijst van landen met laag risico in Uitvoeringsverordening 2025/1093. Europese producenten passen vereenvoudigde zorgvuldigheid toe, maar hebben nog steeds geolocatie en een DDS nodig.
- Mag ik vereenvoudigde zorgvuldigheid toepassen op cacao uit Ghana?
- Alleen als alle cacao in de zending in Ghana is geproduceerd en je kunt documenteren dat het risico op vermenging met cacao uit landen met standaardrisico, zoals Ivoorkust, verwaarloosbaar is. Duikt er tegenstrijdige informatie op, dan ga je terug naar volledige zorgvuldigheid.
- Vervangt een certificering de risicobeoordeling?
- Nee. Artikel 10.2.n aanvaardt haar als aanvullende informatie als ze voldoet aan de eisen van artikel 9, maar de conclusie over het risico blijft de verantwoordelijkheid van de marktdeelnemer.
- Wordt de risicobeoordeling naar TRACES gestuurd?
- Nee. De DDS bevat de verklaring dat het risico nul of verwaarloosbaar is. De beoordeling en het bewijs worden minstens vijf jaar bewaard en op verzoek aan de bevoegde autoriteit getoond.
- Hoe vaak moet de beoordeling worden herzien?
- Minstens eens per jaar (art. 10.4 en 11.3), en eerder bij nieuwe informatie: een ontbossingswaarschuwing, een onderbouwde zorg of een wijziging van de landenlijst.