Autor: Co EUDR uznaje za wylesianie?
Rozporządzenie (UE) 2023/1115 nazywa wylesianiem przekształcenie lasu w grunty wykorzystywane do celów rolniczych, niezależnie od tego, czy jest ono spowodowane przez człowieka (art. 2 pkt 3). Las to grunt o powierzchni ponad 0,5 ha, porośnięty drzewami wyższymi niż 5 m, o zwarciu koron ponad 10 %, lub drzewami zdolnymi osiągnąć te progi w danym miejscu, z wyłączeniem gruntów użytkowanych głównie rolniczo lub miejsko (art. 2 pkt 4). Liczy się data 31 grudnia 2020 r.: towar musi pochodzić z gruntu, którego po tej dacie nie wylesiono.
Wynikają z tego dwie praktyczne konsekwencje. Plantacja palmy lub kakaowca, która istniała już w 2020 r., nie staje się wylesianiem, gdy się ją odnawia, bo była już gruntem rolnym. A przy drewnie trzeba patrzeć także na degradację lasów (art. 2 pkt 7), a to nie to samo co utrata drzew.
Podmiot musi zebrać odpowiednio rozstrzygające i możliwe do zweryfikowania informacje, że produkt jest wolny od wylesiania (art. 9 ust. 1 lit. g). Rozporządzenie nie narzuca konkretnej mapy, więc prawdziwe pytanie jest inne: z jakich źródeł korzystasz, co mówi każde z nich i jak dochodzisz do wniosku, który możesz pokazać. Szczegóły techniczne każdej warstwy są w poradniku o kontroli satelitarnej; ten dotyczy metody podejmowania decyzji.
Na co patrzy każde publiczne źródło?
Każde źródło odpowiada na inne pytanie i ma swój martwy punkt. Żadne nie wystarcza samo, a razem obejmują bardzo dużo:
| Źródło | Na jakie pytanie odpowiada | Czego ci nie powie |
|---|---|---|
| Mapa lasów 2020 JRC | Czy pod koniec 2020 r. na działce był las? | Nie widzi późniejszych zmian i pomija rolnicze uprawy drzewiaste, takie jak palma, kauczukowiec czy kakaowiec. |
| Utrata pokrywy drzewnej (Uniwersytet Maryland) | W którym roku utracono pokrywę drzewną? | Nie odróżnia zbioru na plantacji od wylesiania. Ukazuje się raz w roku. |
| Zintegrowane alerty Global Forest Watch | Czy w ostatnich tygodniach coś się wydarzyło? | Nie mierzą powierzchni, a ich wiarygodność różni się w zależności od alertu. |
| Whisp, narzędzie FAO | Co mówi wiele warstw naraz dla danego rodzaju uprawy? | To ocena ryzyka, a nie pomiar. Może odpowiedzieć, że potrzeba więcej informacji. |
| Zdjęcia Sentinel-2 z programu Copernicus | Jak działka wyglądała przed i po? | Trzeba je zinterpretować, a chmury je zasłaniają. |
Pierwsze cztery to warstwy, które nakłada się na geometrię działki. Piąte to samo zdjęcie, dzięki któremu możesz na własne oczy sprawdzić, co mówią warstwy. Sentinel-2 ma archiwum sięgające 2015 r. i rozdzielczość 10 m, więc niemal dla każdego miejsca istnieją zdjęcia sprzed daty granicznej.
Sourevo sprawdza satelitarnie działki twoich dostawców i dodaje je do DDS. Wypróbuj 14 dni za darmo, bez karty. Wypróbuj 14 dni za darmo
Dlaczego źródła nie zawsze się zgadzają?
To, że dwa źródła mówią co innego o tej samej działce, jest normalne, a niemal zawsze istnieje wyjaśnienie, które da się sprawdzić:
- Plantacja czy las. Utrata pokrywy drzewnej mierzy drzewa, a nie użytkowanie gruntu. Zbiór na plantacji akacji lub eukaliptusa albo odnowienie starej plantacji palmy lub kauczukowca pojawia się jako utrata, choć działka nadal jest tym, czym była w 2020 r.
- Różne definicje. Mapa JRC pomija rolnicze uprawy drzewiaste, więc stara działka z palmą wychodzi w 2020 r. jako bez lasu, a Maryland odnotowuje utratę z powodu ponownego nasadzenia. Jedno i drugie jest jednocześnie prawdą.
- Rozdzielczość. Maryland pracuje na pikselach 30 m, a JRC na 10 m. Na skraju małej działki do środka może wpaść droga albo wycinka u sąsiada.
- Chmury i daty. Zdjęcia optyczne nie widzą przez chmury, a dane roczne przychodzą z kilkumiesięcznym opóźnieniem. Świeży alert może jeszcze nie mieć swojego roku utraty albo odwrotnie.
- Geometria. Jeśli plik GeoJSON dostawcy jest przesunięty albo ma zamienioną szerokość i długość geograficzną, wszystkie źródła patrzą w złe miejsce i zgadzają się co do błędu.
Dlatego pierwszym krokiem przy rozbieżności nie jest nowa mapa, tylko sama działka: czy leży tam, gdzie mówi dostawca, i czy ma taką powierzchnię, jaką podaje.
Jak samodzielnie obejrzeć zdjęcia Sentinel-2?
Zdjęcia z unijnego programu Copernicus są bezpłatne i otwarte, a publiczna przeglądarka Copernicus (Copernicus Browser) pokazuje je bez instalowania czegokolwiek. Dla działki, co do której masz wątpliwości, wystarczy tyle:
- Otwórz działkę w przeglądarce, wczytując jej obrys albo przechodząc do jej współrzędnych.
- Wybierz zdjęcie bez chmur możliwie bliskie końca 2020 r. i zdjęcie aktualne. W strefie tropikalnej zwykle pomaga szukanie w porze suchej.
- Porównaj je w barwach naturalnych: zwarty las, plantację w rzędach, odsłoniętą glebę czy nowe nasadzenia przy 10 m odróżnia się dość łatwo.
- Zapisz daty obu zdjęć i zachowaj zrzut ekranu każdego z nich z adnotacją «Zawiera zmodyfikowane dane Copernicus Sentinel» oraz rokiem.
Zdjęcie nie zastępuje warstw, tylko nadaje im kontekst. Jeśli Maryland odnotowuje utratę w 2023 r., a zdjęcie z 2020 r. pokazuje już plantację w rzędach, masz wyjaśnienie do sprawdzenia z dostawcą. Jeśli pokazuje zwarty las, masz problem, którego nie rozwiążą żadne dokumenty.
Przykład: działka z palmą, której sygnały do siebie nie pasują
To wymyślony przypadek z przykładowymi liczbami. Przykładowy Import sp. z o.o. kupuje olej palmowy od spółdzielni w Indonezji. Jedna z jej działek ma 12 ha. Mapa JRC nie widzi na niej lasu w 2020 r., Maryland odnotowuje utratę pokrywy drzewnej w 2023 r. na około 3 ha, a Whisp ocenia ją jako działkę wysokiego ryzyka.
Najpierw geometria: wielokąt pokrywa się z gospodarstwem, które spółdzielnia ma zarejestrowane w swoim STD-B. Potem zdjęcia: to z października 2020 r. pokazuje dorosłe palmy w rzędach na całej działce, a to z 2023 r. te same 3 ha wycięte i ponownie obsadzone. Spółdzielnia dostarcza swój plan ponownych nasadzeń z 2023 r. i zdjęcia młodych palm.
Wniosek: odnowienie plantacji, która istniała już w 2020 r., a nie wylesianie. Importer zapisuje uzasadnienie, zachowuje oba zdjęcia z datami, plan nasadzeń i wynik każdego źródła i zostawia działkę w partii. Gdyby zdjęcie z 2020 r. pokazało na tych 3 ha zwarty las, działka zostałaby z partii usunięta.
Jak udokumentować decyzję?
Rozporządzenie wymaga więcej niż samego tak albo nie. Informacje muszą być rozstrzygające i możliwe do zweryfikowania (art. 9 ust. 1 lit. g). Ocena ryzyka uwzględnia, wśród innych kryteriów, wiarygodność i aktualność tych informacji (art. 10 ust. 2). Jeśli ryzyko nie jest znikome, trzeba je ograniczyć odpowiednimi środkami, takimi jak zażądanie dodatkowych informacji lub dokumentów albo zlecenie niezależnych badań lub audytów (art. 11). A wszystko to jest częścią systemu zasad należytej staranności, który przegląda się co najmniej raz w roku (art. 12).
W praktyce dla każdej działki, co do której masz wątpliwości, warto zapisać:
- Sprawdzoną geometrię i datę sprawdzenia.
- To, co powiedziało każde źródło, z jego wersją albo datą danych.
- Zdjęcia, które oglądałeś, z ich datami.
- Wyjaśnienie dostawcy i dokumenty, które je potwierdzają.
- Twój wniosek, kto go podjął i kiedy, oraz to, czy działka zostaje w partii, wypada z niej, czy czeka na zastosowanie jakiegoś środka.
Ten zapis pokażesz, jeśli organ zapyta, dlaczego uznałeś ryzyko za znikome. Jak wpisuje się on w ocenę ryzyka i w ważne DDS, wyjaśniają ich poradniki.
Jak robi to Sourevo?
W Sourevo każdą działkę sprawdzają trzy niezależne źródła: warstwy Global Forest Watch, Whisp FAO i zdjęcia Sentinel-2 z programu Copernicus. Mówimy ci, w czym się zgadzają, a w czym nie, z linkiem, by obejrzeć działkę samodzielnie, a to, co wyjaśnisz, zostaje w dokumentacji DDS razem z dowodem.
Możesz wypróbować to przez 14 dni na działkach prawdziwego dostawcy, bez żadnych opłat.
Najczęściej zadawane pytania
- Czy jedno źródło wystarczy, by uznać działkę za w porządku?
- Nie jest to zalecane. Każde źródło ma martwy punkt: mapa JRC nie widzi zmian po 2020 r., a utrata według Maryland nie odróżnia zbioru na plantacji od wylesiania. Przy dwóch lub trzech zgodnych źródłach, a gdy się nie zgadzają, także przy zdjęciu, wniosek jest znacznie mocniejszy.
- Czy korzystanie ze zdjęć satelitarnych jest obowiązkowe?
- Rozporządzenie nie narzuca żadnego zbioru danych. Wymaga rozstrzygających i możliwych do zweryfikowania informacji, że produkt jest wolny od wylesiania (art. 9 ust. 1 lit. g). Warstwy i zdjęcia satelitarne to najbardziej bezpośredni sposób, by uzyskać je dla każdej działki, a JRC wyjaśnia, że jego mapa nie jest ani obowiązkowa, ani wyłączna.
- Czy mogę przechowywać zdjęcia Sentinel-2 w swojej dokumentacji?
- Tak. Dane Copernicus są bezpłatne i otwarte. Korzystając z nich, zaznacz, że zawierają zmodyfikowane dane Copernicus Sentinel, i podaj rok zdjęć.
- A jeśli działka była w porządku przy składaniu, a później pojawia się alert?
- Sprawdź alert tą samą metodą. Jeśli nowe informacje wskazują, że produkt może nie spełniać wymogów, art. 4 ust. 5 zobowiązuje podmiot do niezwłocznego poinformowania właściwych organów.