Door Wat telt als ontbossing voor de EUDR?
Verordening (EU) 2023/1115 noemt ontbossing de omzetting van bos in landbouwgrond, ongeacht of die door de mens is veroorzaakt (art. 2, punt 3). Bos is grond van meer dan 0,5 ha met bomen hoger dan 5 m en een kroonbedekking van meer dan 10 %, of met bomen die die drempels ter plaatse kunnen halen, zonder grond die overwegend voor landbouw of als stedelijk gebied wordt gebruikt (art. 2, punt 4). De datum die telt is 31 december 2020: de grondstof moet komen van grond die daarna niet is ontbost.
Twee praktische gevolgen. Een palm- of cacaoplantage die in 2020 al bestond, wordt geen ontbossing als ze wordt vernieuwd, want het was al landbouwgrond. En bij hout moet je ook naar bosdegradatie kijken (art. 2, punt 7), en dat is niet hetzelfde als bomen verliezen.
De marktdeelnemer moet voldoende sluitende en verifieerbare informatie verzamelen dat het product ontbossingsvrij is (art. 9, lid 1, onder g). De verordening schrijft geen bepaalde kaart voor, dus de echte vraag is een andere: welke bronnen je gebruikt, wat elk je vertelt en hoe je tot een conclusie komt die je kunt laten zien. De technische details van elke laag staan in de gids over de satellietcontrole; deze gaat over de methode om te beslissen.
Waar kijkt elke openbare bron naar?
Elke bron beantwoordt een andere vraag en heeft een blinde vlek. Geen enkele volstaat alleen, en samen dekken ze veel af:
| Bron | Welke vraag ze beantwoordt | Wat ze je niet vertelt |
|---|---|---|
| Boskaart 2020 van het JRC | Stond er eind 2020 bos op het perceel? | Ze ziet geen latere veranderingen en laat landbouwboomgewassen zoals palm, rubber of cacao buiten beschouwing. |
| Verlies van boombedekking (Universiteit van Maryland) | In welk jaar ging boombedekking verloren? | Ze onderscheidt de oogst van een plantage niet van ontbossing. Ze verschijnt één keer per jaar. |
| Geïntegreerde waarschuwingen van Global Forest Watch | Is er de afgelopen weken iets gebeurd? | Ze meten geen oppervlakte, en hun betrouwbaarheid verschilt van waarschuwing tot waarschuwing. |
| Whisp, van de FAO | Wat zeggen veel lagen tegelijk, voor dit soort gewas? | Het is een risicobeoordeling, geen meting. Het kan antwoorden dat er meer informatie nodig is. |
| Sentinel-2-beelden van Copernicus | Hoe zag het perceel er voor en na uit? | Je moet ze interpreteren, en wolken verbergen ze. |
De eerste vier zijn lagen die je over de geometrie van het perceel legt. De vijfde is het beeld zelf, waarmee je met eigen ogen nagaat wat de lagen zeggen. Sentinel-2 heeft een archief vanaf 2015 en een resolutie van 10 m, dus er zijn voor bijna elke plek beelden van vóór de peildatum.
Sourevo controleert de percelen van je leveranciers per satelliet en zet ze in de DDS. Probeer het 14 dagen gratis, zonder creditcard. 14 dagen gratis proberen
Waarom zijn de bronnen het niet altijd eens?
Dat twee bronnen iets anders zeggen over hetzelfde perceel is normaal, en er is bijna altijd een verklaring die je kunt controleren:
- Plantage of bos. Verlies van boombedekking meet bomen, geen landgebruik. De oogst van een acacia- of eucalyptusplantage, of de vernieuwing van een oude palm- of rubberplantage, verschijnt als verlies, ook al is het perceel nog wat het in 2020 was.
- Andere definities. De kaart van het JRC laat landbouwboomgewassen buiten beschouwing, zodat een oud palmperceel in 2020 geen bos toont terwijl Maryland verlies door de herplant registreert. Beide kloppen tegelijk.
- Resolutie. Maryland werkt met pixels van 30 m en het JRC met 10 m. Aan de rand van een klein perceel kan een weg of een kapvlakte van de buren erin vallen.
- Wolken en data. Optische beelden zien niet door wolken heen, en de jaarlijkse gegevens komen maanden later. Een recente waarschuwing heeft misschien nog geen jaar van verlies, of omgekeerd.
- Geometrie. Als het GeoJSON van de leverancier verschoven is of breedte- en lengtegraad omgedraaid heeft, kijken alle bronnen naar de verkeerde plek en zijn ze het eens over een fout.
Daarom is de eerste controle bij een tegenstrijdigheid geen nieuwe kaart, maar het perceel zelf: ligt het waar de leverancier zegt en heeft het de grootte die hij opgeeft?
Hoe bekijk je zelf Sentinel-2-beelden?
De beelden van het Copernicus-programma van de EU zijn gratis en open, en de openbare viewer van Copernicus (Copernicus Browser) toont ze zonder dat je iets hoeft te installeren. Voor een perceel waarover je twijfelt, is dit genoeg:
- Open het perceel in de viewer, door de omtrek te laden of naar de coördinaten te gaan.
- Kies een wolkenvrij beeld zo dicht mogelijk bij eind 2020 en een recent beeld. In tropische gebieden helpt het meestal om in het droge seizoen te zoeken.
- Vergelijk ze in natuurlijke kleuren: gesloten bos, een plantage in rijen, kale grond of herplant zijn bij 10 m vrij goed van elkaar te onderscheiden.
- Noteer de data van beide beelden en bewaar van elk een schermafbeelding met de vermelding «Bevat aangepaste Copernicus Sentinel-gegevens» en het jaar.
Het beeld vervangt de lagen niet: het geeft ze context. Als Maryland in 2023 verlies registreert en het beeld van 2020 al een plantage in rijen toont, heb je een verklaring om met de leverancier na te gaan. Toont het gesloten bos, dan heb je een probleem dat met papierwerk niet op te lossen is.
Voorbeeld: een palmperceel met signalen die niet kloppen
Dit is een verzonnen geval met voorbeeldcijfers. Voorbeeld Import B.V. koopt palmolie bij een coöperatie in Indonesië. Een van haar percelen is 12 ha groot. De kaart van het JRC ziet in 2020 geen bos, Maryland registreert in 2023 verlies van boombedekking op ongeveer 3 ha en Whisp geeft een hoog risico.
Eerst de geometrie: de polygoon valt op het bedrijf dat de coöperatie met haar STD-B heeft geregistreerd. Daarna de beelden: dat van oktober 2020 toont volwassen palmen in rijen over het hele perceel, en dat van 2023 dezelfde 3 ha gekapt en opnieuw aangeplant. De coöperatie levert haar herplantplan van 2023 en foto's van de jonge palmen aan.
Conclusie: vernieuwing van een plantage die in 2020 al bestond, geen ontbossing. De importeur schrijft de motivering, bewaart beide beelden met hun data, het herplantplan en de uitkomst van elke bron, en laat het perceel in de partij. Had het beeld van 2020 op die 3 ha gesloten bos getoond, dan was het perceel uit de partij gegaan.
Hoe leg je het besluit vast?
De verordening vraagt meer dan een ja of een nee. De informatie moet sluitend en verifieerbaar zijn (art. 9, lid 1, onder g). De risicobeoordeling houdt onder meer rekening met de betrouwbaarheid en de geldigheid van die informatie (art. 10, lid 2). Is het risico niet verwaarloosbaar, dan moet je het beperken met passende maatregelen, zoals aanvullende informatie of documenten opvragen of onafhankelijke onderzoeken of audits laten uitvoeren (art. 11). En dat alles hoort bij een systeem van zorgvuldigheidseisen dat minstens één keer per jaar wordt herzien (art. 12).
In de praktijk is het verstandig om voor elk perceel waarover je twijfelt op te schrijven:
- De gecontroleerde geometrie en de datum van de controle.
- Wat elke bron zei, met de versie of de datum van de gegevens.
- De beelden die je hebt bekeken, met hun data.
- De verklaring van de leverancier en de documenten die haar onderbouwen.
- Je conclusie, wie die nam en wanneer, en of het perceel in de partij blijft, eruit gaat of wacht op een maatregel.
Dat dossier laat je zien als een autoriteit vraagt waarom je het risico verwaarloosbaar vond. Hoe het past in de risicobeoordeling en in een geldige DDS staat in hun gidsen.
Hoe doet Sourevo het?
In Sourevo wordt elk perceel bekeken door drie onafhankelijke bronnen: de lagen van Global Forest Watch, Whisp van de FAO en Sentinel-2-beelden van Copernicus. We vertellen je waar ze het eens zijn en waar niet, met een link om het perceel zelf te bekijken, en wat je uitlegt blijft in het dossier van de DDS, samen met het bewijs.
Je kunt het 14 dagen gratis proberen met de percelen van een echte leverancier.
Veelgestelde vragen
- Is één bron genoeg om een perceel goed te keuren?
- Dat is niet aan te raden. Elke bron heeft een blinde vlek: de kaart van het JRC ziet geen veranderingen na 2020 en het verlies van Maryland onderscheidt de oogst van een plantage niet van ontbossing. Met twee of drie bronnen die het eens zijn, en het beeld als ze het niet zijn, staat de conclusie veel steviger.
- Is het verplicht om satellietbeelden te gebruiken?
- De verordening schrijft geen enkele dataset voor. Ze eist sluitende en verifieerbare informatie dat het product ontbossingsvrij is (art. 9, lid 1, onder g). Satellietlagen en -beelden zijn de meest directe manier om die per perceel te krijgen, en het JRC verklaart dat zijn kaart niet verplicht en niet exclusief is.
- Mag ik Sentinel-2-beelden in mijn dossier bewaren?
- Ja. De gegevens van Copernicus zijn gratis en open. Vermeld als je ze gebruikt dat ze aangepaste Copernicus Sentinel-gegevens bevatten, met het jaar van de beelden.
- En als het perceel bij het indienen in orde was en er later een waarschuwing verschijnt?
- Bekijk de waarschuwing met dezelfde methode. Als de nieuwe informatie erop wijst dat het product mogelijk niet voldoet, verplicht artikel 4, lid 5, de marktdeelnemer om de bevoegde autoriteiten onmiddellijk te informeren.