EUDR-sancties in Nederland: controles en wat je riskeert

Wat eist artikel 25 van elke lidstaat?

Artikel 25 van Verordening (EU) 2023/1115, gewijzigd bij Verordening (EU) 2025/2650, verplicht de lidstaten om regels vast te stellen inzake de sancties bij inbreuken door marktdeelnemers, downstreammarktdeelnemers en handelaren, en die regels aan de Commissie te melden. De sancties moeten doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn en omvatten:

• Boeten die evenredig zijn aan de milieuschade en aan de waarde van de betrokken relevante grondstoffen of relevante producten, zo berekend dat aan de verantwoordelijke personen de economische voordelen van hun inbreuken effectief worden ontnomen, en bij herhaling geleidelijk verhoogd. Voor een rechtspersoon bedraagt het maximumbedrag minstens 4 % van de totale jaaromzet in de hele Unie van de marktdeelnemer, downstreammarktdeelnemer of handelaar in het boekjaar voorafgaand aan het besluit tot oplegging van een boete, zo nodig verhoogd zodat de boete hoger is dan het potentiële economische voordeel.
• Inbeslagname van de betrokken relevante producten.
• Inbeslagname van inkomsten uit een transactie met de betrokken relevante producten.
• Tijdelijke uitsluiting gedurende maximaal twaalf maanden van aanbestedingsprocedures en van toegang tot publieke financiering, met inbegrip van subsidies en concessies.
• Een tijdelijk verbod om relevante goederen en producten in de handel te brengen, op de markt aan te bieden of uit te voeren, in geval van een ernstige inbreuk of herhaalde inbreuken.
• Een verbod op het uitoefenen van het vereenvoudigde stelsel van zorgvuldigheidseisen van artikel 13, in geval van een ernstige inbreuk of van herhaalde inbreuken.

De 4 % is geen vaste boete en geen minimum voor elke overtreding. Het is de ondergrens van het maximum dat de nationale wet voor de zwaarste gevallen moet toelaten. Het bedrag per overtreding legt elk land zelf vast.

De lidstaten melden de Commissie ook definitieve oordelen tegen rechtspersonen, en de Commissie publiceert daarvan een lijst op haar website, met de naam van het bedrijf en de opgelegde sanctie (art. 25, lid 3).

Elke lidstaat stelt zijn eigen sanctieregels vast en wijst zijn eigen bevoegde autoriteiten aan (art. 14). De rest van de gids legt uit wat er in Nederland geldt en vergelijkt met andere EU-landen.

Wie controleert de EUDR in Nederland?

Volgens de lijst van de Europese Commissie is de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) de bevoegde autoriteit. Bij de behandeling in de Eerste Kamer werd duidelijk dat de NVWA de hoofdrol krijgt bij controles en inspecties, en dat de douane aan de grens controleert of de aangifte het referentienummer van een geldige DDS bevat (art. 26 van de verordening).

Met de grootste haven van Europa is Nederland voor veel koffie, cacao en soja de plek waar de goederen de EU binnenkomen. In België is de bevoegde autoriteit de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu.

Wat regelt de Nederlandse wet?

De Wet uitvoering verordening ontbossingsvrije grondstoffen en producten is op 27 juni 2024 door de Tweede Kamer en op 9 juli 2024 door de Eerste Kamer aangenomen en gepubliceerd in het Staatsblad (Stb. 2024, 242). De wet wijzigt de Omgevingswet: de regels voor hout uit de oude Europese houtregelgeving maken plaats voor regels voor ontbossingsvrije grondstoffen en producten, met bestuurlijke maatregelen om ze te handhaven. De wet treedt in werking op een tijdstip dat bij koninklijk besluit wordt bepaald.

In de wettekst staat geen nieuw boetebedrag in euro of als percentage van de omzet. Het minimum van artikel 25 blijft gelden, en de maatregelen die de verordening rechtstreeks aan de autoriteiten geeft (goederen vasthouden, uit de handel nemen, terugroepen) hangen niet van de nationale wet af. Controleer de geldende tekst op wetten.overheid.nl voordat je een beslissing neemt die ervan afhangt.

Hoe verlopen de controles?

Elke autoriteit heeft een jaarlijks controleplan dat minstens 9 % dekt van de marktdeelnemers van wie de producten uit landen met een hoog risico komen, 3 % bij een standaardrisico en 1 % bij een laag risico (art. 16). De controles bekijken het zorgvuldigheidssysteem, de documentatie en de DDS, en kunnen controles ter plaatse, satellietbeelden of laboratoriumanalyses omvatten (art. 18).

Zijn er aanwijzingen, dan kunnen de autoriteiten direct voorlopige maatregelen nemen, zoals de goederen tegenhouden (art. 17). Wordt de overtreding bevestigd, dan kunnen ze corrigerende maatregelen eisen: het product uit de handel nemen, het bij klanten terughalen of het doneren of vernietigen (art. 24).

Iedere persoon of organisatie kan bij de autoriteit een onderbouwde melding over een marktdeelnemer indienen (art. 31). Een ngo of een concurrent met satellietbeelden van een sojaperceel dat in 2022 is ontbost, is een realistische aanleiding voor een controle.

Hoe zit het in andere EU-landen?

Elke lidstaat schrijft zijn eigen sanctiewet, en ze gaan niet allemaal even snel. Zo stonden de belangrijkste markten van onze klanten er op 10 november 2026 voor, volgens hun officiële bronnen:

Wat niet verschilt per land, is het minimum van artikel 25 en de maatregelen die de verordening rechtstreeks aan de autoriteiten geeft. Importeer je via meerdere EU-havens, dan geldt de wet van het land waar je het product in de handel brengt.

Wat riskeer je in de praktijk?

Nog voor de boete merk je het bij de douane: zonder referentienummer van een DDS geen inklaring, en de container wacht in de haven terwijl de opslagkosten oplopen. Bestaat de DDS wel, maar zijn er twijfels over, dan kunnen de goederen worden vastgehouden zolang de controle duurt.

Daarna komen de confiscatie en het uit de handel nemen. Een partij koffie terughalen die al gebrand is en aan horeca is geleverd, kost een stuk meer dan de koffie zelf. En uitsluiting van overheidsopdrachten weegt zwaar in sectoren die aan de overheid verkopen, zoals meubilair of papier.

Hoe beperk je het risico?

Wat je bij een controle het best beschermt, is kunnen laten zien hoe je hebt besloten dat het risico verwaarloosbaar was:

• Bewaar alle informatie van elke zending 5 jaar: leveranciers, percelen, beelden, documenten over legaliteit en de risicobeoordeling.
• Herzie het zorgvuldigheidssysteem minstens één keer per jaar en leg dat vast.
• Kan een leverancier je de volledige geolocatie niet geven, dien de DDS dan niet in. Een vertraagde zending is goedkoper dan een valse DDS.
• Controleer de percelen tegen de peildatum vóór je koopt, niet nadat de container binnen is. De gids over geolocatie legt uit hoe.

Veelgestelde vragen

Welke autoriteit controleert de EUDR in mijn land?

Elke lidstaat wijst zijn eigen bevoegde autoriteiten aan, en de Europese Commissie publiceert de lijst met contactgegevens. In Nederland is dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). In België is het de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu.

En als mijn leverancier me valse gegevens heeft gegeven?

Tegenover de autoriteit blijft de marktdeelnemer verantwoordelijk. Wat je kunt laten zien, is wat je hebt gedaan om die gegevens te controleren: wat je hebt gevraagd, wat je met beelden hebt vergeleken en waarom je concludeerde dat het risico verwaarloosbaar was. Daarom documenteer je elke beslissing het best op het moment zelf.

Zijn er in Nederland al boetebedragen?

Niet in de uitvoeringswet zelf: die regelt de bevoegdheden en maatregelen via de Omgevingswet, maar noemt geen nieuw bedrag. De verordening legt de ondergrens van het maximum vast (minstens 4 % van de omzet in de EU). Ter vergelijking: het Duitse wetsontwerp noemt tot € 100.000 of tot 4 % van de totale omzet.

Wie is aansprakelijk als mijn expediteur de DDS heeft ingediend?

Jij. De gemachtigde vertegenwoordiger dient in jouw naam in, maar de verantwoordelijkheid om te voldoen blijft bij de marktdeelnemer (art. 6). Meer in de gids voor expediteurs.

Worden ook bedrijven gecontroleerd die alleen doorverkopen?

Ja. Downstreammarktdeelnemers en handelaren moeten de gegevens van hun leveranciers en klanten kunnen laten zien (en, wie als eerste bij de marktdeelnemer koopt, de referentienummers van diens DDS), en wie geen mkb is, moet geregistreerd zijn.