Kary za naruszenie EUDR w Polsce: projekt ustawy UC101

Czego art. 25 wymaga od każdego państwa członkowskiego?

Art. 25 rozporządzenia (UE) 2023/1115, zmieniony rozporządzeniem (UE) 2025/2650, zobowiązuje państwa członkowskie do określenia zasad dotyczących kar za naruszenia przez podmioty, podmioty na dalszym etapie łańcucha dostaw i podmioty handlowe oraz do powiadomienia o nich Komisji. Kary są skuteczne, proporcjonalne i odstraszające i obejmują:

• Grzywny proporcjonalne do szkód dla środowiska i do wartości odnośnych towarów lub odnośnych produktów, których to dotyczy, wyliczane tak, aby skutecznie pozbawiały odpowiedzialne podmioty korzyści ekonomicznych uzyskanych w wyniku naruszeń, i stopniowo zwiększane w przypadku powtarzających się naruszeń. W przypadku osoby prawnej maksymalna kwota grzywny wynosi co najmniej 4% łącznego rocznego obrotu osiągniętego przez podmiot, podmiot na dalszym etapie łańcucha dostaw lub podmiot handlowy w całej Unii w roku obrotowym poprzedzającym decyzję o nałożeniu grzywny i w razie potrzeby zostaje podwyższona, aby przekraczała potencjalnie uzyskaną korzyść ekonomiczną.
• Konfiskatę odnośnych produktów, których to dotyczy.
• Konfiskatę dochodów uzyskanych z transakcji obejmujących odnośne produkty, których to dotyczy.
• Czasowe wykluczenie na okres maksymalnie 12 miesięcy z procedur udzielania zamówień oraz z dostępu do finansowania publicznego, w tym procedur przetargowych, dotacji i koncesji.
• Czasowy zakaz wprowadzania do obrotu lub udostępniania odnośnych towarów i odnośnych produktów na rynku lub ich wywozu, w przypadku poważnego naruszenia lub powtarzających się naruszeń.
• Zakaz stosowania uproszczonej należytej staranności określonej w art. 13, w przypadku poważnego naruszenia lub powtarzających się naruszeń.

4% to nie stała kara ani minimum za każde naruszenie. To minimalna górna granica, którą prawo krajowe musi przewidywać dla najpoważniejszych przypadków. Kwotę za konkretne naruszenie ustala każde państwo.

Państwa członkowskie powiadamiają też Komisję o prawomocnych wyrokach przeciwko osobom prawnym, a Komisja publikuje ich wykaz na swojej stronie internetowej, z nazwą przedsiębiorstwa i nałożoną karą (art. 25 ust. 3).

Każde państwo członkowskie ustala własne przepisy o karach i wyznacza własne właściwe organy (art. 14). Dalsza część poradnika opisuje, na jakim etapie jest Polska, i porównuje ją z innymi krajami UE.

Kto będzie kontrolował EUDR w Polsce?

Projekt ustawy o ochronie rynku i konkurencyjnej gospodarki przed produktami i towarami powodującymi wylesianie oraz degradację lasów (UC101), przygotowany przez Ministra Klimatu i Środowiska, w art. 5 dzieli właściwość według towaru:

• powiatowy lekarz weterynarii i Główny Lekarz Weterynarii: bydło i produkty z niego;
• wojewódzki inspektor jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych i Główny Inspektor JHARS: kakao, kawa, palma olejowa i soja;
• wojewódzki inspektor ochrony środowiska i Główny Inspektor Ochrony Środowiska: drewno i kauczuk.

Organy centralne mają ustalać roczne plany kontroli, a organy wojewódzkie i powiatowe przeprowadzać kontrole. W wersji wykazu Komisji z 4 listopada 2026 r. przy Polsce nie wskazano jeszcze żadnego organu.

Jakie kary przewiduje polski projekt?

Projekt z 9 kwietnia 2026 r. przeszedł konsultacje i opinię Rady Legislacyjnej (24 kwietnia 2026 r.), a według Rządowego Procesu Legislacyjnego 9 listopada 2026 r. był rozpatrywany przez Stały Komitet Rady Ministrów. Ustawa nie jest więc jeszcze uchwalona. W obecnym brzmieniu projekt przewiduje:

• administracyjne kary pieniężne od 500 zł do 4%, 5% albo 6% rocznego obrotu z poprzedniego roku rozliczeniowego, zależnie od rodzaju naruszenia;
• przy ponownym naruszeniu w ciągu roku od ostatecznej decyzji: od 1000 zł do 8% obrotu, a przy kolejnym od 1500 zł do 10%;
• gdy podmiot nie miał obrotu: karę równą wartości towaru lub jej wielokrotności;
• odpowiedzialność podmiotów zbiorowych za przestępstwa z ustawy, z karą od 4% do 10% rocznego obrotu.

Do czasu uchwalenia i ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw obowiązuje minimum z art. 25 oraz środki, które rozporządzenie daje organom bezpośrednio. Przed podjęciem decyzji sprawdź aktualny tekst projektu w Rządowym Procesie Legislacyjnym.

Jak wyglądają kontrole?

Każdy organ ma roczny plan kontroli obejmujący co najmniej 9% podmiotów, których produkty pochodzą z krajów wysokiego ryzyka, 3% przy ryzyku standardowym i 1% przy niskim ryzyku (art. 16). Kontrole obejmują system należytej staranności, dokumentację i DDS, a mogą też obejmować sprawdzenie na miejscu, zdjęcia satelitarne lub badania laboratoryjne (art. 18).

Jeśli organy znajdą przesłanki naruszenia, mogą od razu zastosować środki tymczasowe, na przykład zatrzymać towar (art. 17). Jeśli naruszenie się potwierdzi, mogą zażądać działań naprawczych: wycofania produktu z rynku, odzyskania go od klientów albo przekazania go na cele charytatywne lub zniszczenia (art. 24).

Każda osoba lub organizacja może złożyć do organu uzasadnione zgłoszenie dotyczące podmiotu (art. 31). Organizacja pozarządowa lub konkurent ze zdjęciami satelitarnymi działki sojowej wylesionej w 2022 roku to realne źródło kontroli.

A jak jest w innych krajach UE?

Każde państwo członkowskie pisze własną ustawę o karach i nie wszystkie są na tym samym etapie. Tak wyglądała sytuacja na głównych rynkach naszych klientów 10 listopada 2026 r., według ich oficjalnych źródeł:

Nie zmienia się między krajami minimum z art. 25 ani środki, które rozporządzenie daje organom bezpośrednio. Jeśli importujesz przez kilka portów UE, obowiązuje prawo kraju, w którym wprowadzasz produkt do obrotu.

Czym ryzykujesz w praktyce?

Zanim pojawi się kara, pierwszą odczuwalną konsekwencją jest odprawa celna: bez numeru referencyjnego DDS nie ma odprawy, a kontener czeka w porcie i nalicza opłaty za składowanie. Jeśli DDS istnieje, ale budzi wątpliwości, towar może zostać zatrzymany na czas sprawdzenia.

Potem przychodzą konfiskata i wycofanie z rynku. Wycofanie partii kawy, która została już upalona i rozesłana do kawiarni, kosztuje znacznie więcej niż sama kawa. A wykluczenie z zamówień publicznych jest dotkliwe w branżach sprzedających administracji, takich jak meble czy papier.

Co robić, dopóki nie ma polskiej ustawy?

Nie czekać na ustawę. Rozporządzenie (UE) 2023/1115 stosuje się bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich, bez transpozycji: od 30 grudnia 2026 r. (od 30 czerwca 2027 r. dla mikro i małych przedsiębiorstw, z wyjątkiem drewna) żaden produkt z załącznika I nie może być wprowadzony do obrotu ani wywieziony bez DDS złożonego w TRACES. Polska ustawa doda katalog kar, ich wysokość i podział zadań między inspekcje.

Od tej daty najszybszą konsekwencją nie jest kara, tylko kontener zatrzymany w porcie bez numeru referencyjnego DDS w zgłoszeniu celnym. Dlatego przed pierwszym importem warto mieć gotowe trzy rzeczy: dostęp do TRACES przez EU Login (zobacz poradnik o dostępie do TRACES), dane geolokalizacyjne od każdego dostawcy i udokumentowaną ocenę ryzyka dla każdego pochodzenia. Jeśli kontrola przyjdzie przed ustawą, sprawdzane będzie właśnie to.

Jak ograniczyć ryzyko?

Podczas kontroli najlepiej chroni Cię możliwość pokazania, jak doszedłeś do wniosku, że ryzyko jest znikome:

• Przechowuj przez 5 lat wszystkie informacje o każdej dostawie: dostawców, działki, zdjęcia, dokumenty potwierdzające legalność i ocenę ryzyka.
• Przeglądaj system należytej staranności co najmniej raz w roku i dokumentuj ten przegląd.
• Jeśli dostawca nie może przekazać pełnej geolokalizacji, nie składaj DDS. Opóźniona dostawa kosztuje mniej niż fałszywe DDS.
• Sprawdzaj działki pod kątem daty granicznej przed zakupem, a nie po przyjęciu kontenera. Jak to zrobić, wyjaśnia poradnik o geolokalizacji.

Najczęściej zadawane pytania

Który organ kontroluje EUDR w moim kraju?

Każde państwo członkowskie wyznacza własne właściwe organy, a Komisja Europejska publikuje ich wykaz z danymi kontaktowymi. W wersji wykazu z 4 listopada 2026 r. przy Polsce nie wskazano jeszcze żadnego organu, dlatego warto śledzić jego aktualizacje.

A jeśli dostawca przekazał mi fałszywe dane?

Wobec organu odpowiedzialność nadal ponosi podmiot. Możesz pokazać, co zrobiłeś, żeby te dane sprawdzić: o co prosiłeś, co porównałeś ze zdjęciami i dlaczego uznałeś ryzyko za znikome. Dlatego warto dokumentować każdą decyzję na bieżąco.

Kiedy zaczną obowiązywać polskie kary?

Dopiero po uchwaleniu ustawy i jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. Projekt przewiduje wejście w życie po 14 dniach od ogłoszenia, z niektórymi przepisami od 30 grudnia 2026 r. Wysokości kar mogą się jeszcze zmienić w trakcie prac rządu i Sejmu.

Kto odpowiada, jeśli DDS złożył mój spedytor?

Ty. Upoważniony przedstawiciel składa oświadczenie w Twoim imieniu, ale odpowiedzialność za zgodność z przepisami nadal spoczywa na podmiocie (art. 6). Więcej w poradniku dla spedytorów.

Czy kontrolowani są też ci, którzy tylko odsprzedają?

Tak. Podmioty na dalszym etapie łańcucha dostaw i podmioty handlowe muszą być w stanie przedstawić dane swoich dostawców i klientów (a pierwszy nabywca od podmiotu także numery referencyjne jego DDS), a te, które nie są MŚP, muszą być zarejestrowani.